Zentsorearen pipa

Bi objektu susmagarri antzeman zituen inspektoreak nire lagun Bearen bulegoan: hautsontzia eta koadro bat. Zorrotzak baitira Nafarroako Osasun saileko inspektoreak: eraikuntza itxietan erretzea galarazteaz gain, tabakoaren kontsumoarekin zerikusia duen edozein gauza debekatzeko ahalmena dute. “Bulegoan ezin duzu hautsontzirik eduki”, esan zion inspektoreak Beari. “Baina nik ez dut erretzen, hau opari bat da”, erantzun zion, “Recuerdo de Talavera” hitz gogoangarriak zeuzkan zeramikazko hautsontzia erakutsiz. Inspektoreak, bihotz samurrekoa izaki, konponbide bat proposatu zuen: hautsontzia dekorazioaren elementu bat baldin bazen, apalean jartzeko eskubidea onartzen zion Beari; mahai gainean inolaz ere ez.

Koadroari erreparatu zion ondoren: Evelyn Waugh idazle ingelesaren erretratorik ezagunena, sofa batean eserita, ezkerreko eskuan garagardo bat eta eskuinekoan pipa bat duela. “Pipa erretzen ari den gizon horren koadroa kendu egin beharko duzu”, bota zuen inspektore azkarrak. Bea azkarragoak, instantean, post-it batekin estali zuen pipa. Inspektoreak alde egin zuenean, Beak “zentsuratuta” idatzi zuen papertxo erantsian eta hantxe jarraitzen du Waugh harroxkoak, sofan eserita, pipa eta aurpegi erdia paper hori batek estalita. Bea banintz, Magritte-ren koadro famatua eskegiko nuke ondoan: Ceci n’est pas une pipe, hau ez da pipa bat.

Zentsuraren alderik agerikoenaz eta seguruenik larrienaz aritu ziren hainbat idazle, bertsolari eta musikari Durangoko azokan -ideologia eta baita hizkuntza baten aurkako zentsura diktatorialaz- baina botere politikotik kanpo ere sasoiko dagoen beste parazentsura bat aipa daiteke: zuzentasun politikoarena. Duela urte pare bat sekulako saltsa sortu zen Todas putas liburuko pertsonaia bortxatzaile batek bere pentsamendu basatiak kontatzen zituelako. Sumindu zirenak asmo onekoak izango ziren, ez dut zalantzan jarriko, baina Tutatisek libra gaitzala asmo onekoen gurutzadetatik: ahaztu egin zitzaien egilearen eta narradorearen arteko oinarrizko bereizketa, eskolan ikasten dena.

García Márquezen Memoria de mis putas tristes nobelak ere antzeko erasoak jaso ditu. Liburu honetan, 90 urteko agure batek neska birjin bat bilatzeko eskatzen dio putetxe bateko jabeari. García Márquezek haurren esplotazio sexualaren eta matxismoaren apologia egiten duela esan du idazle ezagun bezain ahobero batek. Are gehiago: kolonbiarrak Nobel sariak ematen duen ospea baliatu beharko lukeela, bere liburuetan gizarteko gaitzen aurka borrokatzeko. Gauza jakina da literatura unibertsaleko pertsonaia nagusi asko zerri hutsak direla, hiltzaileak, lapurrak, traidoreak, eta horrexegatik dira unibertsalak: gizakiaren barren ilun eta zikinenak zehaztasun mingarriz azaltzen dituztelako. Baina zenbait inspektorek literatura eta sermoigintza nahasten dute, pipa eta piparen irudikapena.